Sıkça Sorulan Sorular

  • ISAN nedir?

    ISAN (Ay-SAN olarak telaffuz edilir) Görsel-İşitsel (AV) içerik için kullanılan küresel bir numaralandırma sistemi olup ISO (Uluslararası Standardizasyon Kuruluşu) tarafından geliştirilmiş bir standarttır. Herkes tarafından okunabilen ve dünyadaki tüm dijital sistemler tarafından işlenebilen basit onaltılık bir tanımlayıcıdır. ISAN numarası, AV içeriği hakkındaki tanımlayıcı veriler (meta veriler) ile birlikte, yapımcılar veya temsilcileri tarafından son teknoloji ürünü bir veri tabanına (ISAN Kaydı) kaydedilmektedir. ISAN ile tüm görsel-işitsel eserler ve ilgili tüm versiyonları, gerekli detaylandırma düzeyi ile benzersiz bir şekilde tanımlanabilmektedir. ISAN sistemi – ISAN kaydına açık çevrim içi erişim dâhil- herhangi bir ülkede, ortamda ve platformda AV içeriğinin takibini kolaylaştırmaktadır.

    Katılımcı ülke ve bölgelerin, kayıtlı AV eserlerine benzersiz, kalıcı ve uluslararası kabul görmüş ISAN numarası vermek için kendilerine ait yetkili kayıt ajansları bulunmaktadır. ISAN Kayıt Sistemimin merkezi olması aynı kaydın iki kere yapılmasını önlemektedir.

  • ISAN'ı kim geliştirdi?

    ISAN Standardı, bilgi kaynaklarının tanımlanması ve açıklanması için ISO Uluslararası Standartlarından sorumlu olan ISO Teknik Komitesinin (TC)46, Alt-komitesi (SC)9 içerisinde hazırlanmıştır.

    ISAN standardizasyon projesi AGICOA (Görsel-İşitsel Eserlerin Uluslararası Toplu Yönetimi Meslek Birliği), CISAC (Uluslararası Yazarlar ve Bestekârlar Topluluğu Konfederasyonu) ve FIAPF (Uluslararası Film Yapımcıları Birliği Federasyonu) tarafından yönetilmiştir. Bu üç kuruluşun tamamı görsel-işitsel yapım ile ilgili çeşitli ulusal ve uluslararası kuruluşları temsil etmektedir. Tüm görsel-işitsel sektör uzmanları ISO içerisinde bu standartları geliştirmek için düzinelerce medya şirketi, stüdyo, yapımcı, yazar ve meslek birliklerinin yanı sıra yayın standartları kuruluşlarının katkı ve geri bildirimleriyle yedi yılı aşkın bir çalışma yürütmüşlerdir. ISAN ISO Standardı görsel-işitsel sektör tarafından bu sektöre özel olarak oluşturulmuştur.

  • ISAN'ın yapısı nedir?

    ISAN, 24-bit on altılı bir sayı sistemi olarak insanlar tarafından okunabilmek üzere tasarlanıp bilgi sistemlerinde işlenmiştir. ISAN’ın yapısı görsel-işitsel üretim ve arz zincirinin tümünün çeşitli ihtiyaçlarını karşılamak için tasarlanmıştır.

    ISAN Numarası üç kısımdan oluşmaktadır: kök, bölüm ve versiyon bileşenleri.

    • Kök: kök bir esere atanmıştır (örneğin farklı bir fikri yaratım).
    • Bölüm: aynı kökü paylaşan ancak farklı bölüm bileşenine sahip olan asıl esere ilişkin sonraki kısımları veya bölümleri gösterir. Şayet eser bölümlerden oluşmuyorsa , ISAN numarasının “bölüm kısmı” sıfırlarla doldurulur.
    • Versiyon: Bir şekilde değişiklik yapılmış olan, bölümlerden oluşan veya oluşmayan eserler (örneğin, belirli bir coğrafi bölgede dağıtım amaçlı üretilmiş, farklı ses veya altyazı vb. İle ilgili bir düzenleme…) farklı bir versiyon segmenti ile tanımlanmaktadır. Varsayılan olarak, versiyon kısmı sıfır kabul edilir.

    ISAN kayıt hatalarının saptanmasına yardımcı olmak için iki kontrol basamağı (0-9 arası rakamlardan ve A-F arası harflerden oluşan) içermektedir.

    Basılı şeklinde yansıtıldığında, ISAN her zaman “ISAN” öneki ile başlamaktadır ve iki kontrol basamağı gibi tire işaretleri kullanılarak ayrılan dörtlü on altı basamaktan oluşan altı grup içerisinde kısımlara ayrılır. Sonuçta aşağıdaki gibi bir sayı ortaya çıkar:

    ISAN 0000-0000-D07A-0090-Q-0000-0000-X

    Dijital işlemlerde kullanıldığı zaman, ISAN önek, tire işaretleri ve kontrol basamakları örnekte olduğu gibi çıkartılabilir:

    00000000D07A009000000000

    Tüm ISAN’lar, muhtelif çözünürlük ve formatlarda, ISAN Kayıt web ara yüzünden indirilebilen iki boyutlu kare kodlu bir barkot ile kodlanmışlardır.

  • ISAN ve V-ISAN arasındaki fark nedir?

    V-ISAN görsel-işitsel eserin versiyonunu tanımlayan bir ISAN ‘dır. V-ISAN tüm diğer ISAN ‘lar gibi yapılandırılmıştır.  (bkz. ISAN’ın yapısı nedir?)

    ISAN numarasında görsel-işitsel eseri tanımlayan ve sıfırlarla ifade edilen bir versiyon bölümü bulunmaktadır. (örneğin ISAN 00AE-032A-A098-0000-X-0000-0000-Z). “Versiyona ait ISAN numarası” (kısa ismiyle V-ISAN) ise versiyon bölümünde sıfır içermeyen bir numara sistemine sahiptir.(örn. ISAN 00AE-032A-A098-0000-X-001F-A3E7– A).

  • ISAN 'a sahip olmanın faydaları nelerdir?

    ISAN numarası dijital değişimin gereklilikleri doğrultusunda görsel-işitsel içerik yapımcılarının, eser sahiplerinin, dağıtımcıların ve tüketicilerinin ihtiyaçlarına cevap verebilmek için sektör profesyonelleri tarafından oluşturulmuştur. Dünya çapında içerik dağıtımının çeşitli araçlarından (Sinema, TV yayını, VOD/SVOD vb.) ortaya çıkan hakların, raporların, satış tahminlerinin, ödemelerin, birleşik izleyici ölçümlerinin yönetiminde büyük yararlar sunmaktadır.

    • Takip etme kolaylığı: ISAN, milyonlarca görsel-işitsel eseri, küresel bir pazarda ve sayıları sürekli artmakta olan  dağıtım mecrasında proje geliştirme aşamasından yapım ve dağıtım yoluyla izleyiciye sunulmasına kadar takip etmenize yardımcı olur.
    • Kolaylaştırılmış veri yönetimi:ISAN, istenen her detaylandırma düzeyinde geliştirilmiş veri doğruluğu sağlar..  Veritabanı aramalarını ve veri alışverişini kolaylaştırır, dil engellerini ortadan kaldırır ve işlem maliyetlerini azaltır, otomasyon sağlar.
    • Telif hakkı tahsilatı: Dünya çapında sayıları giderek artan sayıda meslek birlikleri, telif bedeli tahsilatı işlemleriyle ilgili olarak ISAN sistemini kullanmaktadır. Fransa, İspanya, İsviçre ve Belçika gibi bazı ülkelerde telif haklarının ödenebilmesi için ISAN numarası zorunludur.
    • Dijital içerik korumasının geliştirilmesi: ISAN korsana karşı geliştirlmiş bir araç değildir, ancak bu amaçla kullanılan araçların korunan içerikle kesin olarak ilişkilendirilmesine yardımcı olur. ISAN, özellikle Blu-ray disk kopya koruma sisteminde etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Ayrıca, belli başlı dijital parmak izi ve filigran sistemleriyle de uyumludur. ISAN numarası içerik sahiplerinin YouTube veya Dailymotion’daki yasa dışı yüklemeleri takip ve izlemesine de yardımcı olur.
    • Arşivin düzene sokulması: Yapım şirketleri, görsel-işitsel eser kataloglarının tüm versiyonlarıyla beraber yönetilmesinde ISAN’ın benzersiz bir araç olduğunu ifade etmektedirler.
    •  Gelişmiş tanımlama:ISAN merkezi kayıt sistemine sahip bir tanımlayıcı olma özelliği ile birden fazla eser veya versiyonun aynı isme veya özelliklere sahip olması hainde ortaya çıkan belirsizlikleri ve karışıklıkları ortadan kaldırır.
    • Otomasyon sağlanması: Kullanıcılar ISAN REST API sayesinde kendi bilgi işlem sistemlerini ISAN Kayıt Sistemine bağlayabilirler. Böylece, değer zincirinin tüm paydaşlarının içeriklerini etkin bir biçimde yönetmelerine ve otomatikleştirilmiş işlemlerinde ISAN tanımlayıcısını kullanmalarına imkân sağlanmış olur.

  • "Görsel-işitsel eser" nedir?

    ISAN standardı görsel – işitsel eseri tespit aracına bakılmaksızın birbiriyle ilişkili, sıralı görüntülerden oluşan, sesli veya sessiz, çeşitli cihazların kullanımıyla gösterilebilir eser olarak tanımlar

    ISAN numarası verilebilecek görsel-işitsel eser türlerine örnekler: sinema filmleri, kısa filmler, fragmanlar, televizyon yapımları, televizyon dizileri, eğitim ve öğretim filmleri, reklamlar, canlı yayınlar (örn. spor müsabakaları ve haber programları), video oyunları, müzik klipleri, görsel-işitsel bileşen içeren birleşik ve çoklu ortam eserleri, derlemeler.

  • Görsel-işitsel bir eserin “Versiyonu” nedir?

    ISAN görsel-işitsel eseri “bağımsız fikri yaratımlar” olarak tanımlamaktadır. Versiyon ise bir eser bünyesindeki değişiklikler, veya görsel-işitsel bir eserin içeriğini etkilemekle birlikte yeni bir fikri yaratımla sonuçlanmayan öğelerin bir araya getirilmesiyle oluşur.

    Kurgu değişiklikleri, altyazı seçenekleri, dublaj, film müziğindeki farklılaştırma ve benzeri değişiklikler (tümü eserin “değişik biçimleri” olarak ele alınacaktır), içeriğin belirli bir medya üzerinde sabitlenmesi (DCP, film, Blu-ray, dijital versiyon vb.), teknik özelliklerinin değişimi (HD/SD, şifreleme formatı…), bunların yanı sıra eserle yakından ilişkili olarak içerikler (“ilgili içerik”), bunların tümü bir ISAN versiyonu ya da “V-ISAN” numarası alınmasına neden olabilir.

  • ISAN telif haklarını nasıl etkilemektedir?

    ISAN’ın ne Avrupa ne de Amerika’daki huuku sisteminde telif hakkıyla bir bağlantısı bulunmamaktadır. ISAN, telif hakkıyla ilgili herhangi bir yasal yaptırımı olmayan bir eser tanımlama numarasıdır. Bir eserin telif hakkı durumu veya mülkiyetine ilişkin olarak “prima facie” (aksi kanıtlanmadıkça doğru sayılan delil) kanıtı bakımından herhangi bir önemi yoktur.

    ISAN standardının kapsamı açıkça şunu ifade eder:

    “Bir esere ISAN kodu verilmesi telif hakkı kaydı olarak değerlendirilemeyeceği gibi eserin hak sahipliğine dair de hiç bir şekilde delil oluşturmayacaktır.”

  • ISAN görsel-işitsel eserlerin versiyonlarında nasıl kullanılır?

    ISAN görsel-işitsel eserler ve bu eserlerin versiyonlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Konuya ilişkin ayrıntılı bilgi içeren bir belge ISAN web sitesinde yer almaktadır.

  • ISAN'ın kullanıcıları veya destekçileri kimlerdir?

    Görsel-işitsel tedarik zincirinin geniş yelpazesinde yer alan 12.000’den fazla paydaş şimdiden ISAN’la uyumlu faaliyet göstermektedir
    Dünya üzerinde 80 ülkede içerik ve eser sahipleri eserlerini veya versiyonlarını ISAN sistemine kaydetmektedirler.

    •  Tüm dünyada kamu kurumları ve özel kuruluşlar, görsel-işitsel içerikleri, projeleri veya telif haklarını yönetmek, raporları değerlendirmek veya analiz etmek, içerikleri korumak vb. tüm süreç veya iş akışlarında ISAN tanımlayıcılarını kullanmaktadırlar.
    • Dijital içerik yönetimi ve dağıtımı ile ilgili görsel-işitsel standartların birçoğu, ISAN ile uyumlu olup, ISAN mevcut iş akışlarında eserlerin sorunsuz bir şekilde dolaşımına imkân vermektedir.
    • Belli başlı görsel-işitsel alt-yapı tedarikçileri, post-prodüksiyon şirketleri, yayıncılar, dijital platformlar, hak yönetimi ve içerik koruması hizmeti veren şirket ve kurumlar ISAN’ı desteklemektedir…
    • iTunes benzeri yerel ve küresel dijital platformlar, Dailymotion ve YouTube benzeri “Kullanıcı tarafından oluşturulan içerik” (UGC) platformları içerik tanımlama sistemleri arasında yıllardır ISAN’ı uygulamaktadırlar.
    • Çok sayıda veri sağlayıcısı ve eser kullanımlarını raporlayan şirket, müşterilerine ISAN ile zenginleştirilmiş meta-veri detaylarını sunmaktadırlar.

  • ISAN korsan kullanımı tespit etmek ve önlemek için kullanılabilir mi?

    ISAN eserlere atanan sabit ve benzersiz bir tanımlayıcıdır, dijital varlıkları koruma yöntemi değildir. Bununla beraber, parmak izi veya filigran sistemleri benzeri içerik koruma sistemleri ile bir arada kullanılabilmektedir. ISAN, örnek olarak, Blu-ray diskler için kullanılan AACS içerik koruma sisteminde, Youtube içerik kimliği tespitinde ve Fransız Hadopi (Korsanla mücadele programı) sistemi içerisindeki koruma altındaki  eserleri tanımlamak için kullanılmaktadır.

  • ISAN numarası görsel işitsel eserler için mecburi midir?

    Her ISO standardı gibi, ISAN numarası sahibi olmak da isteğe bağlıdır. Bununla beraber, belli kuruluşlar kendi iş akışları içerisinde ISAN numarsını zorunlu tutmayı tercih edebilirler veya resmi kurumlar kamu yararı açısından standart bir tanımlayıcıyı teşvik etmek amacıyla bazı sektörlerde ISAN numarası almayı zorunlu hale getirebilirler.

    Verimlilik, hassasiyet, maliyet, çok yönlü yönetişim ve şeffaflık bakımından ISAN’ın sunduğu yüksek faydalar, giderek artan sayıda paydaşın ve resmi kurumun ISAN’a gerek duymalarının ana nedenleridir:

    • Avrupa’daki Toplu Hak Takibi Yapan kuruluşlar (Fransa, İspanya, Belçika, İsviçre’deki CMO’lar) telif hakkı ödemeleri için ISAN numarasını zorunlu kılmıştır.
    • Film finansmanı sağlayan kurumlar Fransa, İtalya, İsviçre, Hollanda, Kanada, Güney Kore, Avustralya’da olduğu gibi finansman sağladıkları görsel-işitsel projeler için ISAN numarası talep etmektedirler. 1 Ocak 2017 itibariyle Fransız resmi sinema kurumu CNC tarafından desteklenen tüm proje ve eserler için ISAN kaydı zorunlu hale getirilmiştir.
    • Ocak 2017’den bu yana İsviçre’de ISAN numarası (İsviçre Film Kanunu Madde 24 bölüm 3) ev videosunda (DVD, Blu-ray, EST.) ve talebe bağlı videoda (VoD, S-VoD, …) görsel-işitsel içeriğin kullanımı bildirimlerinde kanunen zorunludur. Bu yükümlük, İsviçre’de yerli ve yabancı görsel-işitsel yapımların dağıtımını gerçekleştiren tüm ulusal ve uluslararası şirketler için geçerlidir. Örneğin: ISAN 1 Ağustos 2017 tarihi itibariyle İsviçre iTunes mağazalarında zorunludur
    • Avrupa Komisyonu’nun “Dijital Ortak Pazar Projesi’nde adil, verimli, rekabetçive telif haklı tabanlı bir Avrupa Ekonomisinin teşvik edilmesi”  konulu bildirisi komisyonun ISAN ve EIDR’nin birlikte çalışabilirliğine yönelik çalışmalarını ana hatlarıyla belirtmekte, Media Programı aracılığıyla destek verilecek projeler için bir standart tanımlayıcı kullanımını önerileceği ifade edilmektedir.

  • ISAN numarası için kimler başvurabilir?

    ISAN’a içerik kaydetmek görsel-işitsel sektör profesyonellerine özeldir. İçerik sahipleri seçtikleri ISAN yetkili kayıt ajansına ISAN numarası almak için başvuruda bulunmalıdırlar.   Görsel-işitsel eserlerini ISAN’a kaydettiren kullanıcılar, sözkonusu eserlerin yapımcıları, yapımcının yetki verdikleri vekilleri (örneğin satış ajansı  ve/veya dağıtımcı) veya uygun diğer gerçek ve tüzel kişiler olabilir (üçüncü taraf). İçeriğin dağıtımı ile ilgili olarak eserin bir versiyonunu tanımlamak isteyenler de eserlerin  versiyonlarını ISAN’a kaydettirebilirler. Kayıt başvurusunda bulunan tüm adaylardan, yalnızca tüm açıklayıcı bilgilerinin doğruluğunu garanti ettikleri görsel-işitsel eserlerin ISAN başvurusu yapması istenecektir.

    ISAN numarası verilen tüzel ya da gerçek kişi (örneğin yapımcı, dağıtımcı, yayıncı, dijital platform) verilen ISAN numarasını tanımlayıcısı olduğu görsel-işitsel içeriğe kalıcı olarak atama kapasitesine sahip olmalıdır

  • ISAN Numarası nasıl alınır? Maliyeti nedir?

    ISAN numarası almak isteyen  başvuru sahiplerinin kimlik bilgilerinin ISAN sistemine kaydedilerek tanımlanabilmesi için ilk önce bir ISAN yetkili kayıt ajansına başvuruda bulunmaları gerekmektedir. Başvuruda bulunanlar kendi yetkili kayıt ajanslarını seçebilirler (Bkz. ISAN Yetkili Kayıt Ajansları Listesi) ve daha sonra başka bir ajansla değiştirme hakkına sahiptirler.

    Kayıt ücretleri, ISO standartları gereği yetkili kayıt ajansları tarafından maliyet karşılama ilkesine göre düzenlenmektedir. Her bir kayıt ajansının eser veya kayıt ücret bilgileri kendi web sitesinde yer almaktadır. Toplu ISAN başvurularI için indirim uygulanır. Bunun yanı sıra sınırsız kayıt hakkı talepleri için sabit bir oran da uygulanmaktadır.

    ISAN kayıt ücreti, ISAN numarasının tahsis edilmesini ve eserlerle ilişkili meta verilerinin ömür boyu korunmasını kapsayan tek seferlik bir maliyettir.  Atanmış ISAN numaralarının kullanımı ise herkes için ücretsizdir.

    ISAN kayıt sisteminde arama veya araştırma (ISAN numarasıyla ilişkili meta verilere erişim) yapmak ücrete tabi değildir. ISAN Kayıt Ajansları,  mevcut tüm ISAN numaralarını görsel işitsel veri tabanlarında yaygınlaştırmak için eşleştirme hizmetlerini (ücretsiz veya hizmet düzeyine bağlı olarak ücretli olmak üzere) sunabilirler.

     

  • ISAN kayıtlarına nasıl erişebilirim?

    ISAN sistemine ve ISAN kayıtlarına internet üzerinden 7/24 erişilebilir.

    Herkese açık sınırlı yetkili arama sonuçlarına ISAN web sitesi üzerinden ulaşılabilir (www.isan.org/lookup/ ). Tam yetkili arama özelliği ise ücretsiz olmakla beraber yetkili bir kayıt ajansından alınan kimlik bilgisi doğrulaması gerektirmektedir.

    ISAN Rest API (www.isan.org/api/ ), mevcut ISAN sisteminde arama yapmak, bir ISAN numarası  ile ilişkili meta verilere erişmek veya ISAN ’a  içerik kaydettirmek için kendi sistemlerini veya otomatik iş akışlarını ISAN sistemine bağlaması gereken kullanıcılar tarafından kullanılabilir.

  • ISAN numarasını kim verir?

    ISAN kayıt işlemi, sistemi bir bütün olarak koordine eden ve verilen tüm ISAN numaralarının (ISAN kaydı) merkezi sicilini tutan ISAN Uluslararası Ajansı (ISAN-IA) tarafından yönetilmektedir. ISAN Uluslararası Ajansı belirli ülkelere, bölgelere veya endüstrilere hizmet vermek amacıyla kurulmuş olan bireysel ISAN yetkili kayıt ajanslarını tayin eder ve bunların çalışmalarını denetler. Bu kayıt ajansları, ISAN için yapılan başvuruları alıp işleyerek belirli eserlere ve bunların ilgili versiyonlarına doğru numaraları verir.

    ISAN numaraları ISAN sistemi aracılığıyla yalnızca yetkili kılınan kayıt ajansları (KA’lar) tarafından  veri doğruluğunu ve sistem bütünlüğünü sağlamak için oluşturulmuş yönergeler doğrultusunda tahsis edilir.

  • ISAN-IA nedir?

    ISAN Uluslararası Ajansı (veya kısaca ISAN-IA), ISAN kaydında yetkili makamdır. ISAN-IA ISO tarafından yetkilendirilmiş olarak ISAN uygulamasını sözleşmeye dayalı olarak yürütür ve ISO kurallarına sıkı bir şekilde uymakla yükümlüdür. ISAN-IA, dünya çapında ISAN’ı tanıtmaktan, yetkili kayıt ajanslarını tayin etmekten ve ilgili meta verilerin yanı sıra ISAN numaralarının saklandığı merkezi ISAN sistemini işletmekten ve yönetmekten sorumludur. ISAN-IA,  görsel-işitsel eserleri veya ilgili versiyonları hakkında belirli açıklayıcı bilgiler (meta veriler) ile kayıt yaptıranların (yapımcılar, yayıncılar vb.) ISAN başvurularını kabul eden yetkili ISAN kayıt ajansları aracılığıyla meta verileri toplar.

  • ISAN ve ISAN-IA arasındaki fark nedir?

    ISAN bir ISO standardıdır. ISAN-IA ise ISAN standardını yönetmek için ISO tarafından yetki verilen ISAN kaydına yetkili kuruluşu ifade eder. 7/24 veri tabanı yönetimi ve XML tabanlı web hizmeti sunan, dünya çapında faaliyet gösteren temsilci  kayıt ajanslarını yöneten ISAN-IA 2003 yılında İsviçre’de kurulmuş kar amacı gütmeyen bir kuruluştur.

  • ISAN diğer görsel-işitsel standartlarla beraber kullanılabilir mi?

    ISAN, içerik üretimi ve dağıtımında kullanılan belli başlı görsel-işitsel standartlarla beraber kullanılabilir. Bu standartların birçoğunda ISAN ’a ayrılmış bilgi alanı bulunmakta iken bazılarında da bu amaçla URN (Evrensel Kaynak Adı) kullanılmaktadır. ISAN tescilli bir Evrensel Kaynak Adı’dır (URN). Bu sebeple  URN’nin içerik tanımlayıcısı olarak kabul gördüğü her yerde ISAN numarası URN simgesi olarak kullanılabilir, ETIF RFC 4246 ISAN için resmi URN ve Ad Alanı Belirleyicisini (NID) tanımlamaktadır.